“Xalq maarifinin, məktəblərin milliləşdirilməsi haqqında” qərar təkcə təhsil sahəsində yenilik deyildi
1918-ci ildə yaradılmış Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranması xalqımızın tarixində yalnız siyasi müstəqilliyin deyil, həm də milli-mədəni dirçəlişin başlanğıcı oldu. Cümhuriyyət rəhbərləri yaxşı anlayırdılar ki, dövlətin möhkəmlənməsi üçün milli təhsil sistemi formalaşdırılmalı, xalqın ana dilində təhsil almaq hüququ təmin edilməlidir. Bu baxımdan 1918-ci ilin avqust ayında qəbul edilmiş “Xalq maarifinin, məktəblərin milliləşdirilməsi haqqında” qərar Azərbaycan təhsil tarixində mühüm mərhələ hesab edilir.
Həmin qərara əsasən məktəblərdə tədrisin ana dilində aparılmasına başlanıldı. Uzun illər çar Rusiyası dövründə təhsil əsasən rus dilində həyata keçirilirdi və bu vəziyyət milli dilin inkişafına mənfi təsir göstərirdi. Cümhuriyyət hökuməti isə milli kimliyin qorunması və gələcək nəsillərin vətənpərvər ruhda yetişdirilməsi üçün Azərbaycan dilinin məktəblərdə əsas tədris dili olmasını vacib hesab edirdi. Bununla da xalqın öz dilində oxumaq, yazmaq və maariflənmək hüququ təmin olunmağa başladı.
Qərarın qəbulundan sonra ölkədə məktəblərin milliləşdirilməsi prosesi sürətləndirildi. Yeni dərsliklərin hazırlanması, müəllimlərin ana dilində tədrisə uyğunlaşdırılması və milli kadrların yetişdirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atıldı. Bu tədbirlər təhsil sisteminin milli əsaslar üzərində qurulmasına şərait yaratdı. Azərbaycan dili dövlət dili kimi daha geniş istifadə edilməyə başladı və milli şüurun inkişafında mühüm rol oynadı.
Ana dilində təhsilin təşkili xalqın maariflənməsinə də ciddi təsir göstərdi. İnsanlar öz dillərində daha rahat təhsil almağa, milli tarix və ədəbiyyatı daha dərindən öyrənməyə başladılar. Bu isə cəmiyyətin mədəni səviyyəsinin yüksəlməsinə və milli düşüncənin formalaşmasına səbəb oldu. Gənc nəslin milli ruhda böyüməsi dövlətçiliyin möhkəmlənməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı.
“Xalq maarifinin, məktəblərin milliləşdirilməsi haqqında” qərar təkcə təhsil sahəsində yenilik deyildi. Bu qərar milli dövlət quruculuğunun mühüm tərkib hissəsi idi. Azərbaycan xalqının öz dilinə, mədəniyyətinə və milli dəyərlərinə sahib çıxmasının bariz nümunəsi kimi tarixə düşdü. Cümhuriyyətin qısa fəaliyyət dövrünə baxmayaraq, təhsil sahəsində həyata keçirdiyi islahatlar sonrakı dövrlər üçün də möhkəm təməl yaratdı.
Bu gün Azərbaycanda ana dilində təhsilin inkişafı və milli təhsil ənənələrinin qorunması həmin tarixi qərarın davamı kimi qiymətləndirilir. 1918-ci ildə qəbul edilmiş bu mühüm qərar xalqımızın milli özünüdərkinin güclənməsində, maarifçilik ideyalarının yayılmasında və müasir Azərbaycan təhsil sisteminin formalaşmasında əvəzsiz rol oynamışdır.
Fərid Qurbanov – Zərdab rayonu, Təzəkənd kənd sakini, fəal gənc
