Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yalnız bir dövlət qurumu deyil, həm də milli özünüdərk və milli kimlik məktəbi idi
1918-ci il mayın 28-də yaradılmış Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin elan edilməsi Azərbaycan xalqının tarixində yeni bir mərhələnin başlanğıcı oldu. Bu dövlət yalnız siyasi müstəqilliyin bərpası deyil, həm də xalqın milli kimlik şüurunun yenidən oyadılması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyırdı. Uzun illər müxtəlif imperiyaların hakimiyyəti altında yaşamış Azərbaycan xalqı məhz Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə öz milli mənsubiyyətini, dövlətçilik ənənələrini və milli dəyərlərini daha dərindən dərk etməyə başladı.
XIX əsrin əvvəllərindən etibarən Azərbaycan torpaqlarının parçalanması və çar Rusiyasının tərkibinə daxil edilməsi xalqın milli birliyinə ciddi təsir göstərmişdi. Çarizm dövründə yerli əhalinin ana dilində təhsil alması, milli mədəniyyətin inkişafı və dövlətçilik düşüncəsinin formalaşması məhdudlaşdırılırdı. Buna baxmayaraq, Azərbaycan ziyalıları xalqın milli oyanışı üçün mühüm fəaliyyət göstərirdilər. XX əsrin əvvəllərində milli mətbuatın yaranması, maarifçilik hərəkatının genişlənməsi və milli ideyaların yayılması xalqın öz kimliyinə dönüşünü sürətləndirdi.
Belə bir tarixi şəraitdə yaradılan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Şərqdə ilk demokratik və parlamentli respublika kimi tarixə düşdü. Bu dövlətin yaradılması Azərbaycan xalqına öz taleyini müstəqil şəkildə müəyyən etmək imkanı verdi. Ən önəmlisi isə xalqın “biz kimik?” sualına aydın cavab tapmasına şərait yaratdı. İnsanlar özlərini yalnız bir bölgənin əhalisi kimi deyil, vahid Azərbaycan millətinin nümayəndələri kimi hiss etməyə başladılar.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti milli dövlətçilik ənənələrinin formalaşmasına xüsusi diqqət yetirirdi. Dövlət dili kimi Azərbaycan türkcəsinin tətbiqi milli kimlik şüurunun güclənməsində mühüm rol oynadı. Ana dilində məktəblərin açılması, milli kadrların hazırlanması və təhsil sahəsində aparılan islahatlar xalqın milli ruhunu yüksəltdi. Xüsusilə 1918-ci ilin avqustunda qəbul edilən məktəblərin milliləşdirilməsi haqqında qərar təhsilin ana dilində aparılmasına geniş imkan yaratdı. Bu addım gənc nəslin milli dəyərlərə bağlı ruhda yetişməsinə mühüm təsir göstərdi.
Cümhuriyyət hökuməti milli mədəniyyətin inkişafına da böyük önəm verirdi. Teatrın, ədəbiyyatın, mətbuatın və incəsənətin inkişafı üçün əlverişli şərait yaradılmışdı. Milli musiqi, milli tarix və ədəbiyyat təbliğ olunur, xalqın keçmişinə maraq artırılırdı. Bu dövrdə milli mətbuat orqanlarının fəaliyyəti genişlənmiş, xalq arasında azadlıq, vətənpərvərlik və milli birlik ideyaları daha geniş yayılmışdı.
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ən böyük xidmətlərindən biri də demokratik dəyərləri ön plana çıxarması idi. Parlamentin fəaliyyətində müxtəlif millətlərin və siyasi qüvvələrin təmsil olunması dövlətin demokratik mahiyyətini göstərirdi. Qadınlara seçki hüququnun verilməsi isə həmin dövr üçün olduqca mütərəqqi addım idi. Bu qərar Azərbaycan xalqının dünyəvi və demokratik dəyərlərə sahib olduğunu nümayiş etdirirdi. Beləliklə, milli kimlik anlayışı yalnız etnik mənsubiyyətlə deyil, həm də müasir dövlətçilik və vətəndaşlıq prinsipləri ilə əlaqələndirilirdi.
Cümhuriyyətin fəaliyyəti cəmi 23 ay davam etsə də, onun milli şüurun formalaşmasına təsiri olduqca böyük oldu. 1920-ci ildə sovet işğalı nəticəsində dövlət müstəqilliyi itirilsə də, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaratdığı milli dövlətçilik ideyası xalqın yaddaşından silinmədi. Sonrakı illərdə də azərbaycançılıq düşüncəsi, milli azadlıq arzusu və müstəqillik ideyaları yaşamaqda davam etdi.
Müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin əsaslarında Cümhuriyyətin demokratik prinsipləri, milli dəyərləri və azadlıq idealları dayanır. Azərbaycan xalqı öz dövlətçilik tarixini qürurla xatırlayır və Cümhuriyyət qurucularının xidmətlərini yüksək qiymətləndirir.
Rəmzi Şirinov – Zərdab rayonu, Dəli Quşçu kənd tam ümumtəhsil orta məktəbinin direktoru
