Azərbaycan mərkəzli regional transformasiya
Cənubi Qafqazda son illərdə baş verən proseslər regionun əvvəlki siyasi və iqtisadi çərçivələrinin artıq dəyişdiyini göstərir. Bu dəyişikliklər təsadüfi deyil və konkret siyasi yanaşmanın nəticəsi kimi formalaşır. Məhz bu kontekstdə İlham Əliyev-in Avropa Siyasi Birliyi Zirvə Toplantısı çərçivəsində səsləndirdiyi fikirlər yeni geosiyasi mərhələnin əsas istiqamətlərini müəyyən edən konseptual çıxış kimi dəyərləndirilə bilər.
Postmünaqişə dövründə Azərbaycanın seçdiyi yol klassik siyasi yanaşmalardan fərqlənir. Əgər əvvəlki mərhələdə əsas diqqət təhlükəsizlik və hərbi-siyasi məsələlər üzərində cəmlənirdisə, hazırda prioritet iqtisadi inteqrasiyanın və regional əməkdaşlığın genişləndirilməsidir. Bu yanaşma regionu qarşıdurma zonasından qarşılıqlı maraqların toqquşmadığı, əksinə üst-üstə düşdüyü bir əməkdaşlıq məkanına çevirməyi hədəfləyir.
Bu baxımdan Ermənistanla münasibətlərdə müşahidə olunan dəyişikliklər xüsusi diqqət çəkir. Uzun illər qapalı qalan kommunikasiyaların açılması, tranzit imkanlarının bərpası və konkret iqtisadi əlaqələrin qurulması regionda yeni qarşılıqlı asılılıq mühiti yaradır. Bu asılılıq isə yalnız iqtisadi deyil, həm də siyasi sabitliyin təmin olunması baxımından mühüm rol oynayır. Çünki iqtisadi əlaqələrin dərinləşməsi tərəflər arasında gərginliyin azalmasına və əməkdaşlıq üçün real zəminin yaranmasına xidmət edir.
Naxçıvanın bu transformasiyası daha geniş mənada Azərbaycanın geoiqtisadi mövqeyinin güclənməsinə xidmət edir. Belə ki, ölkə artıq yalnız enerji ixrac edən dövlət kimi deyil, həm də mühüm tranzit və logistika mərkəzi kimi çıxış etməyə başlayır. Bu isə Azərbaycanın regional təsir imkanlarını artırmaqla yanaşı, onu qlobal iqtisadi sistemin daha fəal iştirakçısına çevirir. Digər mühüm istiqamət beynəlxalq institutlarla münasibətlərdə müşahidə olunan ziddiyyətlərdir. Avropa Parlamenti və Avropa Şurası Parlament Assambleyası kimi qurumların qəbul etdiyi qərarlar rəsmi Bakının mövqeyi ilə üst-üstə düşmür və tez-tez qərəzli yanaşma kimi qiymətləndirilir. Bu vəziyyət Azərbaycanın xarici siyasətində daha prinsipial və müstəqil xətt yürütməsinə səbəb olur.
Bu kontekstdə Azərbaycanın əsas arqumentlərindən biri beynəlxalq hüquqa əsaslanan mövqeyidir. BMT çərçivəsində qəbul olunmuş qətnamələrin uzun illər icrasız qalmasına baxmayaraq, son nəticədə Azərbaycanın özü tərəfindən təmin edilməsi ölkənin hüquqi və siyasi baxımdan haqlı mövqeyini gücləndirir. Bu fakt beynəlxalq münasibətlər sistemində mövcud olan selektiv yanaşmaların daha açıq şəkildə görünməsinə səbəb olur.
Azərbaycanın beynəlxalq tərəfdaşlıq əlaqələri də yeni mərhələyə daxil olur. Müxtəlif siyasi mərkəzlərlə paralel və balanslı münasibətlərin qurulması ölkənin xarici siyasətinin əsas xüsusiyyətlərindən birinə çevrilib. Volodimir Zelenski və Ciorcia Meloni kimi liderlərin Bakıya səfərləri Azərbaycanın artan geosiyasi əhəmiyyətinin real göstəricisidir. Bu səfərlər təkcə diplomatik protokol xarakteri daşımır, eyni zamanda enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat marşrutları və regional sabitlik kimi mühüm məsələlər ətrafında əməkdaşlığın genişləndirilməsinə xidmət edir. Xüsusilə Avropa üçün Azərbaycanın rolu getdikcə daha da əhəmiyyətli olur. Enerji resurslarının şaxələndirilməsi, alternativ nəqliyyat dəhlizlərinin formalaşdırılması və yeni iqtisadi əlaqələrin qurulması baxımından Bakı etibarlı tərəfdaş kimi çıxış edir. Bu isə Azərbaycanın beynəlxalq sistemdə mövqeyini möhkəmləndirməklə yanaşı, onun siyasi təsir imkanlarını da genişləndirir. Cənubi Qafqazda formalaşan yeni reallıq Azərbaycan mərkəzli inkişaf modeli üzərində qurulur. Bu modelin əsas elementləri sülhün iqtisadi əsaslarla möhkəmləndirilməsi, regional inteqrasiyanın genişləndirilməsi və strateji nəqliyyat layihələrinin həyata keçirilməsidir. Bu yanaşma regionda uzunmüddətli sabitliyin təmin olunmasına və iqtisadi inkişafın davamlı xarakter almasına şərait yaradır.
Rasim Hüseynov – Zərdab Rayon Ağsaqqallar Şurasının sədri
