Xocalının işğalı və dağıdılması Azərbaycan tarixinin ən ağrılı səhifələrindən biridir
1992-ci ilin fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Xocalı şəhəri ağır silahlardan istifadə olunmaqla hücuma məruz qaldı. Mülki əhali üçün təhlükəsiz çıxış imkanlarının məhdud olması nəticəsində çoxsaylı insan tələfatı baş verdi. Hücum zamanı yaşayış evləri, inzibati binalar, sosial obyektlər və infrastruktur sistemləri dağıdıldı. Yanğınlar, partlayışlar və artilleriya atəşləri qısa müddətdə şəhərin simasını dəyişdirdi.
Hərbi əməliyyatların nəticəsində Xocalı faktiki olaraq yaşayış üçün yararsız vəziyyətə düşdü. Evlərin əksəriyyəti yandırıldı və ya dağıdıldı, yollar və kommunikasiya xətləri sıradan çıxarıldı. Məktəb, xəstəxana, mədəniyyət mərkəzi kimi ictimai obyektlər fəaliyyətini dayandırdı. Əhali didərgin düşdüyündən şəhərdə həyat tamamilə dayandı. Bir vaxtlar səs-küylü və canlı olan küçələr boş qaldı, tikililər tərk edilmiş xarabalıqlara çevrildi.
Xocalının işğalı yalnız fiziki dağıntılarla məhdudlaşmadı. Şəhər sakinləri qaçqın və məcburi köçkün vəziyyətinə düşərək uzun illər doğma yurdlarına qayıda bilmədilər. Ailə üzvlərini itirən insanlar üçün bu hadisə dərin psixoloji travma yaratdı. Sosial bağların qırılması, mülkiyyət itkisi və həyat şəraitinin dəyişməsi Xocalı sakinlərinin həyatında ağır izlər buraxdı.
Xocalıda baş verən hadisələr Azərbaycan cəmiyyətində milli yaddaşın mühüm hissəsinə çevrilmişdir. Hər il faciə qurbanlarının xatirəsi anılır, müxtəlif tədbirlər, sərgilər və konfranslar təşkil olunur. Bir sıra ölkələr və beynəlxalq təşkilatlar hadisələrə hüquqi və siyasi qiymət verilməsi məsələsini gündəmdə saxlayır. Bu proses Xocalı həqiqətlərinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması baxımından əhəmiyyətlidir.
Son illərdə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma proqramları həyata keçirilir. Xocalı şəhərində də infrastrukturun yenilənməsi, yaşayış fondunun qurulması və sosial obyektlərin bərpası istiqamətində işlər aparılır. Məqsəd yalnız dağıdılmış tikililərin yenidən qurulması deyil, həm də şəhərin əvvəlki həyat ritmini bərpa etmək, sakinlərin doğma yurdlarına qayıdışını təmin etməkdir.
Xocalının işğalı və dağıdılması Azərbaycan tarixinin ən ağrılı səhifələrindən biridir. Şəhərin xarabalığa çevrilməsi münaqişənin humanitar və mədəni nəticələrini açıq şəkildə göstərir. Bununla yanaşı, Xocalının bərpası və həyatın yenidən canlandırılması gələcəyə ümidin simvolu kimi qiymətləndirilir. Bu hadisələrin xatırlanması və öyrənilməsi həm tarixi ədalətin qorunması, həm də gələcək nəsillərin sülhün dəyərini anlaması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Nailə Əliyeva Zərdab rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin direktoru
