Xocalı şəhərinin yenidən qurulması konsepsiyasında memorial kompleks şəhər planlaşdırılmasının mühüm komponentlərindən biri kimi nəzərdə tutula bilər
XX əsrin ən ağır faciələrindən biri kimi tarixə düşmüş Xocalı Soyqırımı Azərbaycan xalqının yaddaşında silinməz iz qoymuşdur. 1992-ci ilin fevral ayında baş verən bu hadisə nəticəsində yüzlərlə dinc sakin qətlə yetirilmiş, minlərlə insan yaralanmış və əsir götürülmüşdür. Bu faciənin qurbanlarının xatirəsinin əbədiləşdirilməsi, gələcək nəsillərə tarixi həqiqətlərin çatdırılması məqsədilə Xocalı şəhərində Xocalı Soyqırımı Memorial Kompleksinin yaradılması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasından sonra işğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı quruculuq və bərpa işləri aparılır. Bu proses çərçivəsində Xocalı şəhərində memorial kompleksin yaradılması həm tarixi ədalətin təcəssümü, həm də milli yaddaşın qorunması baxımından mühüm dövlət siyasəti istiqamətlərindən biri hesab olunur.
Xocalı Soyqırımı Memorial Kompleksinin yaradılmasının əsas məqsədləri aşağıdakılardır:
- Soyqırımı qurbanlarının xatirəsini əbədiləşdirmək;
- Tarixi həqiqətləri dünya ictimaiyyətinə çatdırmaq;
- Gənc nəslin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsinə töhfə vermək;
- Xocalı şəhərinin yenidən qurulması prosesində onun simvolik və mədəni mərkəzlərindən birini formalaşdırmaq;
- Azərbaycan xalqının yaşadığı faciələrin unudulmamasını təmin etmək.
Bu baxımdan memorial kompleks yalnız abidə deyil, həm də ideoloji və maarifləndirici məkan funksiyasını daşımalıdır.
Planlaşdırılan memorial kompleks bir neçə funksional zonadan ibarət ola bilər:
Kompleksin mərkəzində yerləşəcək monumental heykəltəraşlıq kompozisiyası faciənin miqyasını və insanların yaşadığı iztirabları simvolik şəkildə əks etdirməlidir. Memorial meydan isə rəsmi tədbirlərin, anım mərasimlərinin və dövlət səviyyəli ziyarətlərin keçirilməsi üçün nəzərdə tutulur.
Muzey hissəsində fotoşəkillər, sənədlər, şəxsi əşyalar, video materiallar və interaktiv ekspozisiyalar vasitəsilə soyqırımının tarixi xronologiyası təqdim edilə bilər. Müasir texnologiyalardan istifadə ziyarətçilərin hadisələri daha dərindən qavramasına imkan yaradacaq.
Kompleks ərazisində ağacəkmə aksiyaları, xatirə bağları, su elementləri və sükut zonaları yaradılması nəzərdə tutula bilər. Bu məkanlar ziyarətçilərin düşünməsi, ehtiram göstərməsi və faciəni mənəvi baxımdan dərk etməsi üçün xüsusi atmosfer formalaşdıracaq.
Xocalı şəhərinin yenidən qurulması konsepsiyasında memorial kompleks şəhər planlaşdırılmasının mühüm komponentlərindən biri kimi nəzərdə tutula bilər. Yaşayış məhəllələri, sosial obyektlər və nəqliyyat infrastrukturu ilə harmonik inteqrasiya kompleksin əlçatanlığını və funksionallığını artıracaq. Bununla yanaşı, şəhərin memarlıq üslubu və landşaft xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq kompleksin milli-mədəni identiklik elementləri qorunmalıdır.
Xocalı şəhərində Xocalı Soyqırımı Memorial Kompleksinin yaradılması Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşının qorunması, ədalətin bərpası və gələcək nəsillərin maarifləndirilməsi baxımından mühüm strateji addımdır. Bu kompleks yalnız keçmişin ağrılı xatirəsini yaşadan məkan deyil, həm də sülh, humanizm və insan həyatının dəyəri ideyalarını təbliğ edən ümumbəşəri mesaj daşıyan mədəni obyekt olacaqdır.
Fazil Kərimov – Zərdab rayonu, İsaqbağı kənd sakini, təqaüddə olan müəllim
