Şərqdə ilk dəfə Azərbaycanda qadınlara seçmək və seçilmək hüququnun verilməsi xalqımızın demokratik dəyərlərə sadiqliyinin bariz nümunəsidir
XX əsrin əvvəlləri dünya tarixində demokratik dəyərlərin və insan hüquqlarının geniş yayılması ilə xarakterizə olunur. Bu dövrdə bir çox ölkələrdə qadınların siyasi hüquqlar uğrunda mübarizəsi güclənmişdi. Məhz belə bir tarixi mərhələdə Azərbaycan mühüm və qabaqcıl addım ataraq Şərqdə qadınlara seçmək və seçilmək hüququ verən ilk dövlət kimi tarixə düşmüşdür. Bu hadisə Azərbaycanın demokratik inkişaf yolunun və mütərəqqi dövlətçilik ənənələrinin mühüm göstəricilərindən biri hesab olunur.
1918-ci il mayın 28-də Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yaradıldı. Bu dövlət təkcə Azərbaycanın deyil, bütün müsəlman Şərqinin ilk parlamentli demokratik respublikası idi. Cümhuriyyətin qəbul etdiyi İstiqlal Bəyannaməsində bütün vətəndaşların hüquq bərabərliyi prinsipi əsas götürülmüşdü. Bəyannamədə qeyd olunurdu ki, respublikanın bütün vətəndaşlarına milliyyətindən, dinindən, sosial mənsubiyyətindən və cinsindən asılı olmayaraq tam siyasi və vətəndaş hüquqları təmin edilir.
Bu müddəa Azərbaycan dövlətinin qadınlara münasibətdə nə qədər mütərəqqi mövqe tutduğunu göstərirdi. Qadınların siyasi hüquqlarının tanınması o dövr üçün olduqca cəsarətli qərar idi.
1919-cu ildə Azərbaycan parlamenti tərəfindən qəbul edilən qanuna əsasən, yaşı 20-dən yuxarı olan bütün vətəndaşlar – qadınlar da daxil olmaqla – seçkilərdə iştirak etmək hüququ əldə etdilər. Bununla Azərbaycan Şərqdə qadınlara seçmək və seçilmək hüququ verən ilk dövlət oldu.
Bu qərar bir çox Avropa dövlətlərindən belə daha əvvəl qəbul edilmişdi. Məsələn, ABŞ-da qadınlar 1920-ci ildə, Fransada 1944-cü ildə, İtaliyada 1946-cı ildə, İsveçrədə isə yalnız 1971-ci ildə səsvermə hüququ əldə etmişdir.
Beləliklə, Azərbaycan qadın hüquqları sahəsində dünyanın qabaqcıl ölkələri sırasında yer aldı. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə qadınların təhsil almasına, ictimai həyatda iştirakına və sosial statusunun yüksəlməsinə xüsusi diqqət yetirilirdi. Hələ 1901-ci ildə Bakıda müsəlman Şərqində ilk dünyəvi qız məktəbinin açılması qadınların maariflənməsi istiqamətində atılmış mühüm addımlardan biri idi.
Maarifçi ziyalıların fəaliyyəti nəticəsində qadınların təhsil alması, mətbuatda qadın problemlərinin müzakirəsi və cəmiyyətdə qadınların rolunun artırılması prosesi sürətləndi. Bu proses sonradan qadınların siyasi hüquqlarının tanınmasına zəmin yaratdı. Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra qadın hüquqlarının qorunması və gender bərabərliyinin təmin edilməsi dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri oldu. Konstitusiyada qadın və kişilərin bərabər hüquqları təsbit edilmiş, qadınların dövlət idarəçiliyində və ictimai həyatda fəal iştirakını təmin etmək üçün müxtəlif proqramlar həyata keçirilmişdir. Eyni zamanda qadınların hüquqlarının qorunması və inkişafı istiqamətində xüsusi dövlət qurumları yaradılmış, gender bərabərliyi haqqında qanun qəbul edilmişdir. Bu siyasət nəticəsində Azərbaycan qadınları ölkənin siyasi, iqtisadi və sosial həyatında fəal rol oynamağa davam edirlər.
Şərqdə ilk dəfə Azərbaycanda qadınlara seçmək və seçilmək hüququnun verilməsi xalqımızın demokratik dəyərlərə sadiqliyinin və mütərəqqi düşüncəsinin bariz nümunəsidir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qısa müddət mövcud olsa da, qəbul etdiyi qərarlarla dövlətçilik tarixində silinməz iz qoymuşdur.
Bu tarixi qərar yalnız qadınların hüquqlarının genişlənməsinə deyil, həm də Azərbaycan cəmiyyətində bərabərlik, demokratiya və ədalət prinsiplərinin möhkəmlənməsinə xidmət etmişdir. Bu gün də Azərbaycan qadınları dövlətin və cəmiyyətin inkişafında mühüm rol oynayaraq həmin tarixi ənənəni davam etdirirlər.
Rasim Hüseynov – Zərdab Rayon Ağsaqqallar Şurasının sədri
