Memorial komplekslərin memarlıq həlli adətən emosional təsir, simvolizm və funksionallıq prinsiplərinə əsaslanır
Xocalı faciəsi yalnız bir şəhərin deyil, bütövlükdə Azərbaycan xalqının ağrısı kimi dəyərləndirilir. Uzun müddət işğal altında qalan ərazidə belə bir memorialın yaradılması mümkün deyildi. Buna görə də memorial kompleksin ideyası illərlə milli yaddaşın bir hissəsi kimi yaşasa da, onun reallaşması üçün uyğun tarixi şərait tələb olunurdu.
Azərbaycanın 2020-ci ildə qazandığı Vətən müharibəsi nəticəsində regionda yeni reallıqlar formalaşdı və Xocalının azad olunması memorial ideyasının həyata keçirilməsinə zəmin yaratdı. Artıq memorialın məhz faciənin baş verdiyi torpaqda ucaldılması həm tarixi faktların yerində təsdiqi, həm də kollektiv yaddaşın məkanla vəhdəti baxımından mühüm addım kimi qiymətləndirilir.
Memorial Kompleksin açılışının məhz Xocalıda baş tutması bir neçə aspektdən ədalətin təntənəsi kimi qəbul olunur. Qurulduqda faciənin miqyası və reallığı daha aydın dərk olunur. Bu, həm yerli əhali, həm də beynəlxalq qonaqlar üçün canlı tarix dərsi rolunu oynayır. Memorial yalnız matəm məkanı deyil, həm də dirçəliş və gələcəyə inam rəmzidir. Vətəndaşlarının xatirəsinə sadiqliyini, faciələrin unudulmayacağını və gələcək nəsillərə ötürüləcəyini göstərir. Memorial komplekslərin memarlıq həlli adətən emosional təsir, simvolizm və funksionallıq prinsiplərinə əsaslanır. Xocalı Memorial Kompleksinin də bu prinsiplər üzərində qurulması gözlənilir. Kompleksdə xatirə abidəsi, muzey ekspozisiyası, açıq xatirə meydanı, eləcə də ziyarətçilər üçün məlumatlandırıcı elementlərin yerləşdirilməsi nəzərdə tutulur.
Belə bir konsepsiya memorialı yalnız ziyarət məkanı deyil, həm də maarifləndirici mərkəzə çevirir. Burada faciənin şahid ifadələri, foto və video materiallar, arxiv sənədləri təqdim olunmaqla tarix faktlarla danışdırılır.
Memorial Kompleksin açılması beynəlxalq ictimaiyyət üçün də mühüm çağırışdır. Bu, münaqişə dövründə baş vermiş humanitar faciələrin unudulmaması və mülki əhalinin qorunmasının beynəlxalq hüququn əsas prinsiplərindən biri olduğunu xatırladır. Kompleks xarici nümayəndə heyətləri, jurnalistlər və tədqiqatçılar üçün mühüm istinad məkanına çevrilə bilər.
Xocalı Memorial Kompleksi milli həmrəyliyin güclənməsinə xidmət edən layihələrdən biridir. Hər il faciə qurbanlarının xatirəsinin yad edilməsi, gənclərin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsi, tarix dərslərinin canlı məkanlarda keçirilməsi memorialın sosial funksiyasını artırır.
Memorialın açılışı həm də şəhid ailələri və Xocalı sakinləri üçün mənəvi təsəlli mənbəyidir. Bu addım onların ağrısının dövlət və cəmiyyət tərəfindən paylaşılması, xatirənin əbədiləşdirilməsi və ədalətin gec də olsa təntənə tapması kimi qiymətləndirilir.
Xocalı Soyqırımı Memorial Kompleksinin məhz Xocalıda açılması Azərbaycan tarixində mühüm hadisə kimi dəyərləndirilə bilər. Bu addım yalnız faciə qurbanlarının xatirəsinin əbədiləşdirilməsi deyil, həm də tarixi yaddaşın bərpası, qayıdışın simvolu və milli ədalət ideyasının təcəssümüdür. Memorial kompleks keçmişin ağrılarını unutmadan gələcəyə doğru addımlamağın, ədalətə inamın və milli birlik ruhunun memarlıq ifadəsi kimi çıxış edir.
Beləliklə, Xocalıda ucaldılan memorial kompleks zamanın sınağından çıxmış həqiqətlərin daşlaşmış yaddaşı, xalqın qürur və kədərinin birləşdiyi məkan və ədalətin təntənəsinin rəmzi kimi tarixdə qalacaq.
Həsən Abulov – Zərdab Rayon Ağsaqqallar Şurasının sədr müavini
