Azərbaycanın Avropa enerji bazarında rolunun artması təkcə iqtisadi deyil, həm də strateji əhəmiyyət daşıyır
Son illərdə Avropada enerji təhlükəsizliyi məsələsi ən aktual mövzulardan birinə çevrilmişdir. Xüsusilə qlobal enerji bazarlarında baş verən dəyişikliklər və geosiyasi proseslər Avropa ölkələrini alternativ və etibarlı enerji mənbələri axtarmağa sövq etmişdir. Bu baxımdan Azərbaycan Respublikası Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm tərəfdaş kimi çıxış edir. Hazırda Azərbaycan qazı Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə Avropaya nəql olunur və artıq Avropa İttifaqının 10 üzv dövləti bu mənbədən təbii qaz alır.
Azərbaycan zəngin karbohidrogen ehtiyatlarına malik ölkə kimi uzun illərdir beynəlxalq enerji bazarlarında etibarlı tərəfdaş kimi tanınır. Ölkənin enerji strategiyasının əsas istiqamətlərindən biri enerji resurslarının şaxələndirilmiş marşrutlarla dünya bazarlarına çıxarılmasıdır. Bu strategiyanın mühüm nəticələrindən biri də Cənub Qaz Dəhlizinin yaradılmasıdır.
Cənub Qaz Dəhlizi Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda yerləşən “Şahdəniz” yatağından hasil edilən təbii qazın Avropa bazarlarına çatdırılmasını təmin edən iri enerji layihəsidir. Bu layihə bir neçə mühüm boru kəmərindən ibarətdir: Cənubi Qafqaz Boru Kəməri, Trans-Anadolu Qaz Boru Kəməri (TANAP) və Trans-Adriatik Boru Kəməri (TAP). Bu kəmərlər vasitəsilə Azərbaycan qazı Gürcüstan və Türkiyə ərazisindən keçərək Avropa ölkələrinə nəql edilir.
Son illərdə Avropanın enerji bazarında baş verən dəyişikliklər fonunda Azərbaycan qazına olan tələbat daha da artmışdır. Xüsusilə bəzi ənənəvi enerji mənbələrinin azalması və enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqlar Avropa ölkələrini alternativ mənbələrə yönəltmişdir. Bu kontekstdə Azərbaycan qazı mühüm rol oynamağa başlamışdır.
Hazırda Avropa İttifaqının 10 üzv dövləti Azərbaycandan təbii qaz alır. Bu ölkələrə əsasən İtaliya, Yunanıstan, Bolqarıstan, Rumıniya, Macarıstan, Xorvatiya, Slovakiya və digər Avropa dövlətləri daxildir. Azərbaycan qazının Avropaya çatdırılması yalnız bu ölkələrin enerji təminatını gücləndirmir, həm də qitədə enerji mənbələrinin şaxələndirilməsinə töhfə verir.
Azərbaycanın Avropa enerji bazarında rolunun artması təkcə iqtisadi deyil, həm də strateji əhəmiyyət daşıyır. Enerji resurslarının müxtəlif mənbələrdən təmin olunması Avropa İttifaqı üçün enerji təhlükəsizliyinin əsas elementlərindən biridir. Bu baxımdan Azərbaycan etibarlı və uzunmüddətli tərəfdaş kimi qiymətləndirilir.
Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan arasında enerji sahəsində əməkdaşlıq son illərdə daha da genişlənmişdir. 2022-ci ildə tərəflər arasında imzalanmış strateji enerji tərəfdaşlığı haqqında memorandum Azərbaycan qazının Avropaya ixracının mərhələli şəkildə artırılmasını nəzərdə tutur. Bu sənədə əsasən qarşıdakı illərdə Avropaya nəql edilən qazın həcminin əhəmiyyətli dərəcədə artırılması planlaşdırılır.
Azərbaycan qazının Avropaya ixracı ölkə iqtisadiyyatı üçün də böyük əhəmiyyət daşıyır. Enerji resurslarının ixracı dövlət büdcəsinin formalaşmasına mühüm töhfə verir və iqtisadi inkişaf üçün əlavə imkanlar yaradır. Bununla yanaşı, Avropa bazarına çıxış Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyini gücləndirir və ölkəni qlobal enerji xəritəsində daha da önəmli aktora çevirir.
Digər tərəfdən, bu əməkdaşlıq Avropa ölkələri üçün də mühüm faydalar təmin edir. Azərbaycan qazı sabit və etibarlı mənbə olmaqla yanaşı, enerji bazarında rəqabətin artmasına və qiymətlərin sabitləşməsinə də müsbət təsir göstərir.
Nailə Əliyeva Zərdab rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin direktoru
