1918-ci ilin mart hadisələri tarixdə yalnız mülki əhaliyə qarşı törədilmiş soyqırımı kimi tanınmalıdır.
1918-ci ilin mart hadisələri Azərbaycan tarixində ən ağır və faciəli səhifələrdən biri kimi xatırlanır. Bu hadisələr xüsusilə Bakı şəhərində və Azərbaycanın bir sıra digər bölgələrində baş vermiş, minlərlə günahsız mülki insanın həyatına son qoyulmuşdur. Tarixi mənbələr və araşdırmalar göstərir ki, həmin günlərdə əsas zərər çəkən tərəf dinc əhali olmuşdur. Buna görə də bu hadisələrin mahiyyəti mülki əhaliyə qarşı törədilmiş kütləvi zorakılıq və soyqırımı kimi qiymətləndirilir. 1918-ci ilin mart ayının son günlərində baş verən hadisələr zamanı Bakı şəhərində və ətraf bölgələrdə çoxsaylı yaşayış məntəqələri dağıdılmış, evlər yandırılmış, dini və mədəni abidələr zərər görmüşdür. Ən ağır nəticə isə günahsız insanların həyatını itirməsi olmuşdur. Tarixçilərin araşdırmalarına əsasən, bu hadisələr zamanı minlərlə azərbaycanlı mülki sakin qətlə yetirilmiş, çoxlu ailələr öz doğma torpaqlarını tərk etməyə məcbur olmuşdur. Mart hadisələri yalnız hərbi və ya siyasi qarşıdurma çərçivəsində baş vermiş hadisə kimi deyil, daha çox dinc əhaliyə qarşı yönəlmiş kütləvi zorakılıq kimi qiymətləndirilir. Çünki həyatını itirənlərin böyük hissəsi silahsız mülki insanlar — qadınlar, uşaqlar və qocalar olmuşdur. Bu fakt hadisələrin mahiyyətinin mülki əhaliyə qarşı törədilmiş faciə olduğunu açıq şəkildə göstərir. Azərbaycan tarixşünaslığında və ictimai yaddaşında 1918-ci ilin mart hadisələri soyqırımı kimi qiymətləndirilir və bu hadisələrin xatirəsi hər zaman ehtiramla yad edilir. Bu faciə Azərbaycan xalqının yaddaşında dərin iz buraxmış, milli həmrəylik və tarixi yaddaşın qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb etmişdir. Bu hadisələrin öyrənilməsi və gələcək nəsillərə düzgün şəkildə çatdırılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Tarixin obyektiv şəkildə araşdırılması, faktların sənədlərə əsaslanaraq təqdim olunması və dinc insanların həyatına son qoyan faciələrin unudulmaması gələcək üçün vacib dərslər verir. Bu baxımdan 1918-ci ilin mart hadisələri yalnız keçmişin bir səhifəsi deyil, həm də insanlıq üçün sülhün, tolerantlığın və qarşılıqlı hörmətin nə qədər önəmli olduğunu xatırladan tarixi bir dərs kimi qiymətləndirilir.
Kamal Xəlilov – Zərdab Gənclər evinin dərnək rəhbəri
